Ο Τίμιος Σταυρός: Πηγή Δυνάμης και Ελπίδας.
Η τρίτη Κυριακή της Μεγάλη Τεσσαρακοστή, γνωστή ως Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, κατέχει ιδιαίτερη θέση μέσα στη λειτουργική και πνευματική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στο μέσον αυτής της ιεράς περιόδου, η Εκκλησία προβάλλει στο κέντρο του ναού τον Τίμιο και Ζωοποιό Σταυρό, καλώντας τους πιστούς να τον προσκυνήσουν. Η πράξη αυτή δεν έχει μόνο χαρακτήρα τιμητικό, αλλά βαθύτατα θεολογικό και σωτηριολογικό περιεχόμενο, καθώς ο Σταυρός αποτελεί την καρδιά του μυστηρίου της θείας οικονομίας.
Ο Σταυρός πάνω στον οποίο θυσιάστηκε ο Ιησούς Χριστός δεν είναι απλώς ένα όργανο βασανισμού της αρχαιότητας. Μέσα στο μυστήριο της θείας ενανθρωπήσεως μεταβάλλεται σε θρόνο δόξης, σε σημείο νίκης και πηγή ζωής για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Εκεί αποκαλύπτεται η άπειρη αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο. Ο Υιός και Λόγος του Θεού προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση και φθάνει μέχρι την εκούσια σταυρική θυσία, προκειμένου να θεραπεύσει την τραυματισμένη από την αμαρτία ανθρώπινη ύπαρξη και να καταργήσει την εξουσία του θανάτου.
Η θεολογία της Εκκλησίας βλέπει στον Σταυρό το μεγάλο παράδοξο της θείας οικονομίας, εκεί όπου ο κόσμος βλέπει αδυναμία και ήττα, αποκαλύπτεται η δύναμη και η σοφία του Θεού. Η ταπείνωση γίνεται δόξα, ο πόνος μεταμορφώνεται σε λύτρωση και ο θάνατος γίνεται πέρασμα προς την αιώνια ζωή. Έτσι ο Σταυρός γίνεται το σημείο όπου συμφιλιώνεται ο ουρανός με τη γη και όπου αποκαθίσταται η κοινωνία του ανθρώπου με τον Δημιουργό του.
Η Εκκλησία τοποθετεί την προσκύνηση του Σταυρού στο μέσο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και για έναν βαθιά παιδαγωγικό λόγο. Η περίοδος της νηστείας αποτελεί πνευματικό αγώνα, στον οποίο ο πιστός καλείται να αγωνιστεί εναντίον των παθών, να καθαρθεί μέσω της μετανοίας και να προετοιμαστεί για τη μεγάλη εορτή της Ανάσταση του Χριστού. Στο μέσο αυτού του αγώνα, η Εκκλησία υψώνει τον Σταυρό ως πνευματικό στήριγμα και παρηγοριά. Όπως ένας οδοιπόρος που κουράζεται σε ένα μακρύ ταξίδι βρίσκει ανάπαυση κάτω από τη σκιά ενός δέντρου, έτσι και οι πιστοί, μέσα στον κόπο της νηστείας και στην καπογοήτευση, βρίσκουν ενίσχυση και δύναμη στη θέα και την προσκύνηση του Τιμίου Σταυρού.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη ιστορικός και λειτουργικός λόγος για τον οποίο η Εκκλησία καθιέρωσε αυτήν την ιδιαίτερη τιμή προς τον Σταυρό μέσα στην περίοδο της Σαρακοστής. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, στις 6 Μαρτίου τιμάται η ανάμνηση της ευρέσεως του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη. Το γεγονός αυτό υπήρξε εξαιρετικά σημαντικό για τη ζωή της Εκκλησίας και τιμήθηκε από τους πιστούς ως μεγάλη ευλογία.
Επειδή όμως η ημερομηνία αυτή βρίσκεται πάντοτε μέσα στην αυστηρή περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η Εκκλησία δεν μπορούσε να τελέσει πανηγυρικά την εορτή, όπως αρμόζει σε ένα τόσο σημαντικό γεγονός. Γι’ αυτόν τον λόγο καθιερώθηκε η ιδιαίτερη προβολή και προσκύνηση του Τιμίου Σταυρού κατά την τρίτη Κυριακή της Σαρακοστής, ώστε οι πιστοί να έχουν την ευκαιρία να τιμήσουν με μεγαλύτερη λαμπρότητα το μυστήριο και τη δύναμη του Σταυρού.
Κατά την ημέρα αυτή, ο Σταυρός τοποθετείται στο κέντρο του ναού, συνήθως επάνω σε δίσκο στολισμένο με άνθη και βασιλικό, και οι πιστοί προσέρχονται με βαθιά κατάνυξη για να τον προσκυνήσουν. Οι ύμνοι της Εκκλησίας εξυμνούν τον Σταυρό ως «φύλακα της οικουμένης», «δόξαν της Εκκλησίας» και «στήριγμα των πιστών». Η υμνολογία αποκαλύπτει τη βαθιά θεολογική αλήθεια ότι ο Σταυρός είναι συγχρόνως σύμβολο θυσίας και σημείο νίκης.
Η προσκύνηση του Σταυρού δεν περιορίζεται σε μια εξωτερική πράξη ευλάβειας. Είναι πρόσκληση προς κάθε πιστό να ζήσει προσωπικά το μυστήριο της σταυρικής ζωής. Ο χριστιανός καλείται να σταυρώσει τα πάθη του, να αγωνιστεί εναντίον της αμαρτίας και να βαδίσει τον δρόμο της ταπείνωσης και της αγάπης. Μόνο μέσα από αυτή την εσωτερική σταύρωση μπορεί ο άνθρωπος να γίνει κοινωνός της χαράς και της δόξας της Αναστάσεως.
Έτσι η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως υπενθυμίζει σε όλους ότι η πορεία της χριστιανικής ζωής είναι σταυροαναστάσιμη. Ο Σταυρός και η Ανάσταση δεν χωρίζονται, αλλά αποτελούν ένα ενιαίο μυστήριο σωτηρίας. Μέσα από τον Σταυρό ο άνθρωπος οδηγείται από τη φθορά στην αφθαρσία, από τον πόνο στη χαρά και από τον θάνατο στην αιώνια ζωή.